Tuesday, April 14, 2020

डोंबिवलीला डॉक्टरांच्यारूपात लाभलेला देव माणूस! Dr. U. Prabhakar Rao

२७ मे, १९७७ ला डोंबिवली स्थानकावर उतरलो. आम्ही पाचजण. मी, आई, भाऊ, बहीण, ताई आणि जिजाजी आम्हाला घरापर्यंत सोडायला आले होते. डोंबिवली स्टेशनवरून जिना चढून खाली उतरलो. समोर तिकीट घर होतं. थोडं पुढे टांगा उभा होता. आम्ही दोन टांगे केले. एका टांग्यात जिजाजी आणि एकात ताई आमच्या सोबत होते. टांग्यात बसलो.. पहिल्यांदाच टांग्यात बसलो होतो. घोड्यांच्या टापांचा आवाज. रस्त्यावर लोकांची गर्दी, टांगा आलेला बघून माणसं सरकत होती. भाजी मार्केटमधून टांगा निघाला. रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला भरपूर भाज्या होत्या. पहिल्यांदा एवढ्या भाज्या बघितल्या. लाल लाल टोमॅटो, मोठी काकडी, कोबी, फ्लॉवर, भेंडी, हिरव्या भाज्या, शेंगा, मसाले, मिरची, आलं, कोथिंबीर, कडीपत्ता, वगैरे. पुढे फळं पण होती. चिकू, संत्री, आंबा, डाळिंब, वगैरे. लोक भरपूर खरेदी करत होते. टांगा पुढे जात होता. सिमेंटचा रस्ता होता. पुढे एक उंच इमारत होती. एक वळण आलं, थोडंस पुढे येऊन टांगा थांबला. ताई बोलली आपलं घर आलं. दोन मजली इमारत होती.

आमच्या घराचा पत्ता..
दुसरा मजला, शिवप्रसाद बिल्डिंग, डॉ.राजेंद्रप्रसाद रोड, टिळक नगर, डोंबिवली पूर्व.

दुसऱ्या मजल्यावर पोचलो. शेवटचं घर होतं. बाजूला दोन घरं होती. सर्व बाहेर आले होते. त्यांना आम्हाला बघायचं होतं. जास्त करून मला; माझी कीर्ती त्यांच्यापर्यंत पोचली होती. हा कसा दिसतो.. हा कशी मस्ती करत असेल.. झाडावर कसा चढत असेल? एकीने तर मला पकडलं.. "यही है न पुंडा" पण मी तिच्या तावडीतून सुटलो आणि धावत घरी आलो. छोटंसं घर होतं. बाहेर एक खोली एक पलंग होता. पलंगावर अण्णा झोपले होते. त्यांना कावीळ झाली होती. डोळे पिवळे पडले होते. आई अण्णांना बघून रडायला लागली. आमचे अण्णा दिसायला सुंदर क्रिकेटपटू बॉब विलिस सारखे. पण कावीळीमुळे तब्येत खराब झाली होती.

घर छोटं होतं. एक खोली आणि छोटसं स्वयंपाक घर. नवीन शेजारी असल्यामुळे  कोणाची ओळख नव्हती. काही दिवसांत मी आजारी पडलो. रोज संध्याकाळी मला ताप यायचा. भावाबरोबर डॉक्टरकडे गेलो. घरापासून जवळ मानपाडा रोडवर डॉक्टर ठोसर यांचा दवाखाना होता. कोण आजारी पडलं की ताई-अण्णा डॉक्टर ठोसरांकडे जायचे. त्यांचं औषध घेऊन पण ताप कमी नाही झाला. रक्त तपासणी झाली. टायफॉईडचं निदान झालं. मला ऍडमिट करायला सांगितलं. भावाचे मित्र श्रीधर अण्णा यांनी डॉक्टर राव यांच्याकडे मला घेऊन जायला सांगितलं. डॉक्टर रावांकडे जायचं ठरवलं. रिक्षा करून स्टेशनला आलो. समोर कामत मेडिकल होतं. तिकडे उतरलो. डाव्याबाजूला जी इमारत होती  त्यात दुसऱ्या मजल्यावर श्रीनिवास हॉस्पिटल होतं. अंगात त्राण नव्हतं. कसाबसा दोन मजले चढलो. हॉस्पिटलच्या आत आलो. बरेचसे आजारी माणसं बसली होती.


'श्रीनिवास हॉस्पिटल' खूप मोठं होत. एका टेबलवर बाई बसली होती. बाजूला बंद दरवाजा. ती सारखं आत-बाहेर ये-जा करत होती. दरवाज्यावर इंग्लिशमध्ये Dr U Prabhakar Rao लिहीलं होत. समोरच्या टेबलवरची बाई एक-एक करून रुग्णांना आत पाठवत होती. बाजूला काचेचं छोटं केबिन होतं. त्यात सिस्टर्स  बसल्या होत्या. बेल वाजली की त्या रूममधे जात होत्या. केबिनच्या बाजूला गणपतीची मूर्ती होती. समोर महाभारताचं पोर्ट्रेट होतं. माझा नंबर आला.. आम्ही आत गेलो. डॉक्टरांनी मला पाहिलं.. भाऊ बोलला याला सारखा ताप येतोय, उतरत नाही. ब्लड रिपोर्ट दाखविले. त्यांनी विचारलं काय होतंय तुला? मला बाजूच्या पलंगावर झोपायला सांगितलं. मला तपासण्यासाठी माझा हात त्यांच्या हातात घेतला.
'राव'डॉक्टर दिसायला सुंदर होते. गोल हसरा चेहरा, काळे केस, पांढऱ्या शुभ्र रंगाचा ड्रेस, त्यांचं बोलणं प्रसन्न वाटत होतं. माझा हात धरून बोलले काही दिवस थांबावे लागेल. एकदम ठणठणीत होशील. बाहेरच्या बाईला आणि सिस्टर्सना बोलवून मला ऍडमिट करून घ्यायला सांगितलं. उजव्याबाजूला तिसऱ्या रूममध्ये माझा कॉट होता. माझ्या बाजूला एक छोटंसं बाळ होतं. ताप आणि उलट्यांमुळे पोटात काही जात  नव्हतं. खूप अशक्तपणा आला होता. मी कॉटवर झोपलो. इतक्यात सिस्टर्स आल्या आणि मला सलाईन दिलं. घरून पेज आणि लोणचं आलं होतं. जेवून झाल्यावर, गोळ्या घेऊन झोपलो. सकाळी जाग आली तेव्हा आया, सिस्टर्स धावपळ करत होते. एका सिस्टरने थर्मामीटर ने ताप चेक केला. घरून नाश्ता आला. इडली होती.. खाऊन घेतलं. अकराच्या सुमारास सर्व ठिकाणी शांतता होती. मी विचार करत होतो.. एव्हढा आवाज अचानक कसा बंद झाला. बघतो तर राव डॉक्टर रुग्णांना बघायला आले होते. माज्या खोलीत आले. आधी समोरच्या कॉटवरच्या मुलाला तपासलं. त्याच्या घरच्यांना धीर दिला. सिस्टर्सना औषध बदलायला सांगितलं. माझ्याकडे वळले. मला विचारलं "कशी असा तूं?" 'म्हणजे तू कसा आहेस' मी बोललो कालच्यापेक्षा बरा आहे. काळजी नको करू.. सर्व ठीक होईल.. लवकर बरा होशील. जेमतेम एक मिनिट उभे असतील लगेच दुसऱ्या वॉर्डमधे निघून गेले. ते आत जाईपर्यंत शांतता होती. मला खूप अशक्तपणा आला होता. मी दिवसभर पलंगावर पडून असायचो. सलाईन सुरूच होती. गोळ्या होत्या. ताई-अण्णा कामावर जायचे. संध्याकाळी बघायला यायचे. माझं हे रूप त्यांनी पाहिलं नव्हतं. एक मिनिट गप्प न बसणारा आज झोपून होता! अण्णा रोज येताना पार्ले बिस्कीट आणायचे. घरून सकाळी इडली, दुपारी जेवणाला पेज आणि लोणचं असायचं. चार दिवसांनी मला बरं वाटायला लागलं, ताप उतरला होता. थंडी वाजत नव्हती. घाम यायला लागला. मग, मी कुठे बसतोय?सलाईन असतांना कॉटवर.. ते संपलं की बाहेर रिसेप्शनपर्यंत फिरायचो. बाजूला वॉशरूम होतं. तांब्यातलं पाणी ओतायचो आणि बेल वाजवायचो. लगेच आया यायच्या. त्यांना प्यायचं पाणी आणायला सांगायचो. पाचव्या दिवशी ब्लड टेस्ट झाली. राव डाक्टरांनी तपासले. रिपोर्ट बघून  कोंकणीत बोलले "रिपोर्ट नॉर्मल असं तुवां फायी घरकडे वचैत".. 'तुझा रिपोर्ट नॉर्मल आहे, तू उद्या घरी जाऊ शकतोस. संध्याकाळी डिस्चार्ज होता. राव डॉक्टर आले श्रीधरअण्णा आणि भाऊ केबिनमधे गेले पेपर्स घेऊन बाहेर आले. मी ठणठणीत झालो होतो. गणपती बाप्पाला नमस्कार केला आणि हॉस्पिटलमधून खाली उतरलो. भावाने समोरच्या कामत मेडिकलमधे राव डॉक्टरांनी दिलेली चिट्टी दाखवून औषधं घेतली. रिक्षा पकडून घरी पोचलो. नंतर मला समजलं आमच्याकडे पैसे कमी होते. आधीच अण्णा पण राव डॉक्टरांकडे ऍडमिट होते; आता माझा खर्च! ते म्हणाले "आता नसतील तर पुढे कधी दिले तरी चालेल!!". त्यांचा साधेपणा, ट्रीटमेंट, त्यांचं बोलणं, व्यक्तिमत्व असे आपल्या डोंबिवलीला डॉक्टरांच्यारूपात लाभलेला देव माणूस!
Doctor U Prabhakar Rao

Sunday, April 12, 2020

जन्मभूमी "कुंदापूर" ते कर्मभूमी "डोंबिवली"चा प्रवास

२५ मे ला माझ्या भावाचा— 'पांडुरंग'चा दहावीचा निकाल लागला आणि दुसऱ्याच दिवशी आम्ही 'बॉम्बे'ला निघालो. २६ मे १९७७ ला सकाळी नऊच्या सुमारास बस निघाली 'बॉम्बे'साठी. मी खिडकीच्या बाजूची सीट पकडली होती. कुंदापूरच्या शास्त्रीकट्टेवरून बस वळली, थेट राष्ट्रीय महामार्ग NH17 गाठला. या मार्गावरून बस जाताना हवा जोरात चेहऱ्यावर येत होती. केस उडत होते. बाहेर एक नदी, ब्रिज, नारळाची झाडं, शेतात काम करणारी माणसे दिसत होती. दुपारी बारापर्यंत आम्ही 'भटकळ'ला पोचलो. बस अर्धातास थांबणार होती. ताईने खायला आणलं होतं ते आम्ही खाऊन घेतलं; परत प्रवासाला सुरुवात. दुपारी सर्व झोपले पण मी मात्र जागाचं होतो.. बाहेरचं दृश्य बघत होतो. संध्याकाळी एका हॉटेलसमोर बस थांबली. तिकडे चहा घेतला. मला ताईने बिस्कीटं दिली ती खाऊन मी माझ्या जागेवर जाऊन बसलो.


बसमधे हिंदी चित्रपटातली गाणी लावली होती. बाहेर अंधार पडायला सुरुवात झाली होती. माझे डोळे बंद होत होते. नकळत मी झोपी गेलो. काहीवेळाने ताई मला उठवत होती.. बस थांबलेली.. समोर हॉटेल होतं. आम्ही 'धारवाड'ला पोचलो होतो. ताईने जेवणाची ऑर्डर दिली. सर्वांची जेवणं झाली. सर्वजण बसमधे चढले की सर्वात शेवटी मी चढायचो. बसचा कंडक्टर माणसं मोजायचा. सर्वजण चढले आहेत का ते बघायचा. मग बसचा प्रवास पुन्हा सुरू व्हायचा. सकाळी मला जाग आली.. बाहेर सकाळची सूर्याची किरणे, गार हवा, शेतातली उसाची-ज्वारीची पीकं मागे सरकत होती. मी ताईला विचारलं, हे कुठलं गाव आहे? ताई म्हणाली "कराड"!.. मी परत बाहेरचं दृश्य बघायला लागलो. शेतकरी डोक्यावर गवत घेऊन समोर गायी हाकत पुढे चालले होते. माझ्या चेहऱ्यावर गार वारा लागत होता. सकाळचे आठ वाजले होते. आम्ही पुण्याला पोहोचलो. एका हॉटेलसमोर बस उभी राहिली. हात-पाय-तोंड धुवून घेतलं. चेहऱ्यावर काळं-काळं लागलेलं होतं म्हणून साबणाने चेहरा परत धुवून घेतला. हॉटेलात गेलो.. ताईने सर्वांकरता पुरी-भाजीची ऑर्डर दिली होती. पहिल्यांदा पुरी-भाजी खात होतो. पोट भरलं. ताई म्हणाली, "दुपारपर्यंत आपण 'बॉम्बे'ला पोहचू. मला 'बॉम्बे' बघायचं होतं. आतापर्यंत शेती आणि झाडं दिसत होती. मला इमारती आणि ट्रेन बघायची उत्सुकता होती. सर्वजण बसमधे चढले आणि बस निघाली. बसमधे हिंदी गाणी लागली होती. मी 'बिनाका गीत माला' ऐकायचो त्यामुळे बरीचशी गाणी मला माहिती होती. आता बस घाटावरून उतरत होती. ताईला विचारलं.. हा कुठला गाव?.. ताई म्हणाली "खंडाळा"! खालचं दृश्य छान दिसत होतं. बस वळणावरून वळताना भीती वाटत होती. एका बोगद्यातून बस बाहेर पडली. घाटाच्या पायथ्याशी आलो. आता मात्र बस सरळ जात होती. पनवेलच्या पुढे आलो तशी ताई म्हणाली.. 'एक दीड तासात पोहचू आपण'. आता इमारती दिसायला लागल्या होत्या. खरोखरंच झाडं कमी होत गेली.. कावळे पण कमी होते.. कबुतरे दिसायला लागली. बाराच्या दरम्यान 'बॉम्बे'ला पोचलो. 'सायन सर्कल'ला आलो.मुरलीधर भट जिजाजी बस ची वाट बघत होते .त्यांनी तिथून मुलुंडसाठी दोन टॅक्सी केल्या. दुपारी एक वाजता मुलुंडच्या 'नवघर रोड'वरील श्रीधर अण्णांच्या घरी पोचलो. बसमधे बसून पाय आखडले होते.. पाय मोकळे केले. हात-पाय-तोंड धुवून घेतलं.. घर छोटं होतं.. सिंगल रूम. एका बाजूला पडदा लावलेला.. तिथे बाथरूम होतं. बाहेर कॉमन वॉशरूम होती. घरी जेवण तयार होतं.निरुपमक्का श्रीधरं अण्णांची बहीण आम्ही पोचायच्या आधीच जेवण बनवलं होत. तोंडली-बटाटा भाजी, डाळ, पांढरा भात. आमच्याकडे उकडा तांदूळ असायचा. भूक लागलेली होती. जेवण उरकल्यानंतर सर्वांनी आराम केला. आम्हाला डोंबिवलीला पोचायचं होतं. अण्णा आजारी होते. कावीळ झाली होती त्यांना. आईसारखी म्हणायची 'आपण डोंबिवलीला कधी पोचणार?' चारच्या सुमारास श्रीधर अण्णांच्या घरुन चालत मुलुंड स्टेशनवर आलो. पहिल्यांदाच रेल्वे स्टेशन पाहात होतो. कोणीतरी तिकीट काढलं आणि आम्ही सर्व प्लॅटफॉर्मवर आलो. काही गाड्या उजव्याबाजूने तर काही डाव्याबाजूने जात होत्या. मला काहीच कळत नव्हतं. तेवढ्यात एक गाडी आली ताई म्हणाली, 'ही आपली गाडी नाही'. लोकं एकमेकांना ढकलत होते. जणू काही शर्यत लागली होती. उतरणारी माणसं पण घाई करत होती. लाऊडस्पीकरवरून हिंदी, इंग्लिश, मराठीमधे सूचना देत होते. मला काहीच समजंत नव्हतं. थोड्यावेळात दुसरी ट्रेन आली. ताईने ह्या गाडीमधे चढायला सांगितले. मी पटकन मधला खांब पकडून ट्रेनमधे चढलो. बाकीचे पण चढले, फक्त आईला उशीर झाला. ताईने तिला हात धरून चढविले. मग ती स्वतःपण चढली. पहिल्यांदा ट्रेनचा प्रवास. ट्रेनमधली ती धक्का-बुक्की.. एकमेकांशी बोलण्याचा आवाज.. ट्रेनच्या पटरीचा आवाज.. सगळं नवीन होतं माझ्यासाठी. आम्ही सर्व एका बाजूला उभे होतो. आतमधे बरीच लोकं बसलेली होती. तेवढ्यात काही लोकं आम्हाला धक्का देऊन बाहेर यायला लागली.. कुठलं तरी स्टेशन आलं होतं.. काही लोक उतरली.. काही चढली.. गर्दी अजून वाढली होती. पुढचं स्टेशन आलं. बरेचसे लोक उतरले. तेवढ्यात एक संत्रा विकणारा ट्रेनमधे चढला. लोकं त्याच्याकडून संत्री विकत घेत होते. गाडी पुढे जात होती. आई खाली बसली तेवढ्यात मागची लोकं ओरडायला लागली. काही मराठीत तर काही हिंदी बोलत होते. ताईने आईला उठवलं.. उठून उभे राहायला सांगितलं. पुढचं स्टेशन आलं. कमी लोकं उतरली. ताई म्हणाली, 'पुढच्या स्टेशनवर आपल्याला उतरायचं आहे'. गाडी स्टेशनवर अाली तशी लोकं मागून धक्का मारायला लागले. कसंबसं आम्ही सर्वजण आपापल्या बॅगा घेऊन खाली उतरलो.

                               "हे माझं पहिलं पाऊल होतं डोंबिवली स्टेशनवर दि. २७ मे १९७७!"



Friday, April 10, 2020

कुंदापूर वरून बॉम्बे ला निघायची तयारी

पूर्वी आमच्याकडे मुंबईला बॉम्बे म्हणायचो. कुंदापूरवरून मुंबईसाठी एकच बस असायची. आमच्या घरापासून जवळच एक किलोमीटरच्या अंतरावर छोटासा बस स्टॉप होता. जेमतेम पाच बस थांबू शकतील एवढा. मोठा भाऊ मंजुनाथ आम्ही त्यांना 'अण्णा' म्हणायचो ते मी लहान असतानाच नोकरीसाठी मुंबईला आले होते. नंतर ताई "मुक्ता" तिचं नांव. आम्ही तिला 'मुक्ताक्का' म्हणायचो. मग मधला भाऊ "वेंकटेश"— 'वेंकटेश अण्णा'. मी कधीतरी बस स्टॉपवर गेलो की विचार करायचो मला बॉम्बेला जायला कधी मिळेल. तिकडे बस स्टॉपवर बबल गम चॉकलेट मिळायचं ते घेऊन गुपचूप खायचो.. घरुन परवानगी नसायची.

मी सहावी पास होऊन सातवीत गेलो. आमच्याकडे सातवीत बोर्डाची परीक्षा असायची. मी अभ्यास मन लावून करायचो. त्यावर्षी जानेवारी महिन्यात ताईच पत्र आलं की सर्वांनी परीक्षा संपली की मे महिन्यात बॉम्बेला यायचंय. मी मनातल्या मनात जाम खुष झालो होतो. सर्व मित्रांना सांगितलं मी जाणार ते. मित्र थोडे नाराज झाले. तुझ्याशिवाय कसं होईल, आम्ही कोणाबरोबर खेळायचं. माझा खास मित्र 'खाजा' तर रडायला लागला. मी त्याला म्हटलं, मी पत्र लिहीन तुला; तू पण पत्र लिहीत राहा. कसंतरी मित्रांची समजूत घातली. माझं अभ्यासाकडे लक्ष लागत नव्हतं. सारखे बॉम्बेला जायची स्वप्ने. तिकडे कसं असेल. मी ऐकलं होतं बॉम्बेला झाडं कमी आहेत इमारती जास्त आहेत. त्या  पण मोठं-मोठ्या उंच इमारती. गावात कसं उंच इमारती नव्हत्या पण घर मोठं असायचं बॉम्बेमधे उंच इमारती आणि खोल्या छोट्या. छोट्या घरात खेळायला जागा नाही. अभ्यासही खूप असतो. ट्रेनचा प्रवास करावा लागतो. मी अजून ट्रेन पहिली नव्हती.


कुंदापूर सोडून जावं लागत होतं. मी आनंदात होतो.. मला बॉम्बेला जायला मिळत होतं! कुंदापूरची आठवण— आमच्या घराच्या थोडा पुढे अरबी समुद्र.. तिथून मासे पकडून आणल्यानंतर मासे ठेवण्यासाठी एक स्टोअर रूम होती. रूमच्या आत मोठमोठे अल्युमिनियमचे डबे ठेवले होते. त्यात ताजी मच्छी ठेवलेली असायची. बाहेरून बर्फाचे मोठमोठे तुकडे असायचे दार उघडले की थंड हवा.. तो मच्छीचा वास.. आमच्याकडून ही मच्छी वेगवेगळ्या ठिकाणी पाठवण्यात येत होती.

आमच्याकडे गंगोळी नदी आहे. नदीच्या बाजूला घराची कौलं बनवायची फॅक्टरी होती. त्याचे मालक "तोलार' आमच्या इकडेच राहायचे. ते खूप श्रीमंत होते त्यांच्याकडे पांढऱ्या शुभ्र रंगाची अँबॅसेडर कार होती. ती जातांना दिसली की.. आम्ही सर्व कारच्या मागे धावायचो. त्यांच्या कारखान्यामधे जवळपासच्या सर्व गावांसाठी लागणारी "कौलं' तयार व्हायची. पुष्कळ कामगार होते. कारखान्याच्या बाहेर खूप मोठा मातीचा ढीग असायचा. वेगळीच माती होती ती. एका मशीनमध्ये ही माती आत जायची. माती आत गेली की त्यावर काहीतरी तेलासारखा पदार्थ टाकून मिक्सरने मिक्स करायचे. मग एका भट्टीत जात होती. त्या भट्टीमधे आग लागलेली असायची. मग तिकडून कौलं निघायची. तयार झालेली कौलं बाहेर रचून ठेवायचे. एक-एक ट्रक येऊन कौलं घेऊन जात होते. हे सर्व बघतांना नवल वाटायचं!मज्जाही यायची.

तिकडचा समुद्र, नदी, पांढरी शुभ्र वाळू, लाल माती, नारळाची झाडं,आजी च घर,वेंकटरमण देवस्थान,शाळा, हे सर्व सोडून बॉम्बेला जायचं होतं.

सातवीची बोर्डाची परीक्षा होती. तशी मी पुष्कळ तयारी केलेली. परीक्षा दिली. पास होणार अपेक्षा होती. मे महिन्यामधे निकाल लागला आणि मी नेमका इंग्रजीत नापास झालो.. ते पण फक्त पाच गुणांनी. घरी कोणीच काही बोलले नाही. ताई मुंबईला होती. आई काहीच बोलायची नाही. मला खूप रडायला आलं. पहिल्यांदा मला जाणवलं की माझ्याकडून खूप मोठी चूक झाली आहे— मी नापास झालो. या दरम्यान, आम्हांसर्वांना बॉम्बेला घेऊन जाण्यासाठी ताई येणार असं पत्र आलं होतं. मनात नापास झाल्याची भीती होती.  बॉम्बेला जायचं स्वप्नही होतं. सकाळी मी बाहेर अंगणात खेळत होतो. बाहेर रिक्षा थांबल्याचा आवाज आला. मी बाहेर धावत आलो तर रिक्षा चक्क आमच्याच दाराजवळ थांबली होती.  आमच्याकडे कोणी रिक्षाने येत नव्हते. आम्ही चालत जायचो.. चालत यायचो. त्या रिक्षातून एक बाई खाली उतरत होती... बघतो तर.. ताईच होती. सुन्दर साडी.. रंग आठवत नाही.. पायांत चपला.. डोळ्यावर काळा रंगाचा चष्मा. सुंदर दिसत होती. चित्रपटातील नायिकेसारखी. तिने खाली उतरून नवीन पर्स काढली. त्यातले सुटे पैसे रिक्षावाल्याला दिले. मी धावत गेलो.. तिची बॅग उचलली आणि घरात आलो. ताई ओरडली मला,  "ऐकलं की नापास झालास!.. तुला कळत कसं नाही बॉम्बेला परत सातवीत बसावं लागेल.. एक वर्ष वाया घालवलंस"!

आम्ही तयारीला लागलो. काही सामान बांधून घेतलं. २६ मे ला सकाळी आमची बस होती आजूबाजूचे सगळे लोकं जमले होते.. माझे मित्रपण होतेच.. सर्वांचा निरोप घेतला. मी, ताई, आई, भाऊ आणि बहीण आम्ही पाच जणं दोन रिक्षाकरून बस स्टॉपला पोचलो. बस आधीच उभी होती. बस मोठी होती. आतमधे 2x2 च्या सीट्स होत्या. मी खिडकीच्या बाजूची सीट पकडली. बस सुरू झाली आणि बॉम्बेसाठी निघाली.....


Wednesday, April 8, 2020

आमच्या घरचा गणपती आणि देवळातील गणेशोत्सव

गणपती बाप्पा सर्वांचा लाडका. गणेश चतुर्थी जवळ आली की  सगळीकडे आनंदोत्सव. कुंदापूरमधे सार्वजनिक गणेशोत्सव खूप कमी. मोजक्याच लोकांच्या घरी एक दिवस, पाच दिवस आणि अनंत चतुर्दशीपर्यंत म्हणजे अकरा दिवसांचे गणपती, ते पण खूप कमी.

आमच्या वेंकटरमण देवस्थानात पाच दिवस गणपती उत्सव साजरा केला जातो. पाच दिवस निर-निराळे कार्यक्रम.. खूप मजा यायची. पहिला दिवस सोडला की बाकी चारही दिवस देवळात. देऊळ छानपैकी सजवायचे. देवळाच्या दारावर दोन केळीची झाडं. आंब्याच्या पानांचे तोरण त्याला मधे झेंडूची फुलं. रंगीत दिव्यांचे तोरण. वेगवेगळ्या फुलांच्या माळा. गणपती बाप्पासाठी वेगळी जागा असायची. तिकडे सुद्धा सुंदर सजावट बाप्पाच्या मागे फिरणारे चक्र, निरनिराळ्या रंगाच्या दिव्यांची आकर्षक आरास असायची. सगळं मंगलमय वातावरण. सकाळी अांघोळ करून गेलो की दुपारी जेवण करून घरी. मग दुपारी निघालो की संध्याकाळचा कार्यक्रम मग रात्रीचं जेवण करून घरी. दिवसभर लाऊड स्पीकरवर मराठी आणि काही कन्नड गाणी. "अमृताहूनी गोड नाम तुझे देवा", "केशवाऽ माधवाऽ", "सुखकर्ता दुःख हर्ता" अशी बरीचशी गाणी लागायची. दुपारची पूजा, मग जेवण. संध्याकाळच्या कार्यक्रमात नाटक, प्रवचन, हिंदी आणि कन्नड गाण्यांचा ऑर्केस्ट्रा "बॉम्बे आठा" म्हणजे पपेट शो, वगैरे. चार दिवस कसे निघून जायचे हे कळत नसायचं.

आमच्या घराचा गणपती

आमच्याकडे गणपती फक्त मोठ्या भावाकडे असतो. माझ्या वडिलांचे मोठे भाऊ- काकांकडे आमचा गणपती असतो. बाकी सर्वांकडे फक्त गौरी पूजन असतं. गणपतीच्या आदल्या दिवशी किंवा त्याच दिवशी कमीत कमी अकरा नारळ साेलून शेंडी काढून त्याला दोन डोळे, काजळ चंदन व हळद लावून छान पैकी सजवतात. गणपतीच्या आदल्या दिवशी किंवा त्याच दिवशी सकाळी सर्व नारळ टोपलीत ठेवून त्यावर पणतीचा दिवा लावून पूजा करतात.

काकांकडचा गणपती


गणेश चतुर्थीच्या एक महिना आधी गणपतीची मूर्ती करायला सुरुवात व्हायची. आम्ही शाळेत जात होतो त्याच रस्त्यावर तो कारखाना होता. कुंदापूरचे बरेचसे गणपती तिकडेच तयार होत होते. गणपतीसाठी ते वेगळी माती वापरायचे. ती माती थोडी चिकट असायची. मूर्ती बनवत असतांना तीन चार वेळा आम्ही ते बघायला जायचो. मजा वाटायची. ते मूर्ती बनवणारे मला बजावून सांगायचे कुठेही हात लावू नकोस नाहीतर तुला आत येऊ देणार नाही. मी त्यांचा ब्रश घ्यायचो, मातीला हात लावायचो. त्यामुळे ते मला ओरडायचे. गणेशोत्सवाच्या दोन तीन दिवस आधी मूर्ती तयार असायची. गणेश चतुर्थीच्या दिवशी लवकर उठायचो. आठ वाजता तयार होऊन काकांच्या घरी गेल्यावर लगेच नाश्ता असायचा. साडेआठच्या दरम्यान आम्ही गणपती बाप्पाला आणायला जायचो. काका किंवा काकांच्या मोठ्या मुलाच्या हातात गणपतीबाप्पा असायचे. आम्ही काही मुलं, बँडबाजासकट बाप्पाला घरी घेऊन यायचो. येताना दिसलेले सर्व गणपतीबाप्पा मोजायचो. कोण जास्त गणपती पाहतो याची स्पर्धा असायची. घरी आलो की स्थापनेची पूजा भटजींच्या हस्ते असायची. काकांकडे त्यांचा स्वतःच ट्रक होता. किराण्याचं दुकान होतं. खूप पैसे होते. घर मोठं होतं. कुंदापूरच्या मुख्य रस्त्याच्या बाजूला घर. मोठा लांबलचक हॉल, देवघराच्या बाजूला आजीची खोली, आत मोठं स्वयंपाक घर. याच्या व्यतिरिक्त तीन खोल्या होत्या. बाहेर एक छोटंसं अंगण, चार नारळाची झाडं, आंब्याची दोन झाडं, एक फणसाचं झाड आणि विहीर. मोठं कुटुंब. बारा लोकं राहत होती. स्वयंपाकघरात सर्व आपापल्या कामात व्यस्त असायचे. काका वेळेच्या बाबतीत एकदम कडक होते. त्यांना शुगर (मधुमेह) होती. जेवण वेळेवर लागायचं. गणपतीबाप्पाच्या  पूजेसाठी कित्येक वर्षांपासून एकच भटजी यायचे. त्यांचं नाव 'गणपती नागा भट'. आमच्या घराण्याचे भटजी होते ते. बरोबर साडेअकरापर्यंत यायचे. तो पर्यंत आम्ही मुलं लपाछपी खेळायचो. बाहेर रस्त्यावरुन जाणारे गणपतीबाप्पा मोजायचो. काकांकडे रेडिओ होता. त्यावर गाणी लावायचो. हे सर्व काका येईपर्यंत चालायचं. एकदा का काका आले की सर्व गप्प. अगदी मी पण! ते दिसले की माझी पण मान खाली असायची त्यांना खूप घाबरायचो. साडेअकराला भटजी आले की पूजेला सुरुवात. ते सोवळं नेसायचे. बाप्पासमोर "नैवैद्य" एकवीस पक्वान्न ठेवायचे. कोणालाही बाप्पाजवळ जायला परवानगी नसायची. शंख, घंटानादासह आरती व्हायची. खूप प्रसन्न वातावरण असायचं. साडेबारापर्यंत पूजा अाटपायची. नंतर जेवणाची तयारी. केळीच्या पानावर जेवण वाढायचे. घरातल्या सर्व बायका वाढायला असायच्या. आधी सर्व लहान मुलं आणि आमच्याबरोबर काका. त्यांच्यामुळे कोणाचा आवाज नसायचा सर्व गपचूप जेवायचे. भात, सुकी भाजी, डाळ रस्सम, पापड, मोदक, खीर पायसम. वर्षातून एकदाच असं जेवण मिळायचं. काका नेहमी म्हणायचे कमी घ्या पण पानावर सोडू नका. जेवणं झाली की सर्व अाराम करायचे. आम्ही मुलं खेळत बसायचो. संध्याकाळी मोठी मंडळी भजन म्हणायचे. आम्हीपण त्यांना सात द्यायचो. आठ वाजता परत भटजी यायचे.. बाप्पाची पूजा करायचे.. साडेआठ वाजता आरती. मग जेवण उरकायचो. त्यानंतर रात्री नऊ वाजता गणपतीबाप्पाचं विसर्जन. काकांच्या वाड्यात मागे विहीर आहे त्यात बाप्पाचं विसर्जन असायचं. "गणपती बाप्पा मोरया" म्हणत विसर्जन करताना सर्वांच्या डोळ्यात पाणी यायचं. दिवस कसा गेला कळायचं नाही. फक्त बारा तास सकाळी नऊ ते रात्री नऊ. परत पुढच्या वर्षाची वाट बघायचो.


Monday, April 6, 2020

कुंदापूरमधे मी पाहिलेले चित्रपट. माझ्या आयुष्यातला पहिला हिंदी चित्रपट "दुश्मन'.

चित्रपट, नट-नटी हा बहुतांश लोकांचा आवडता विषय! आमच्या कुंदापूरमधे दोन सिनेमागृह होते. गीता टॉकीज आणि पूर्णिमा टॉकीज. गीता टॉकीज मावशीच्या घराजवळ होतं व पूर्णिमा टॉकीज थोडं लांब.. मुख्य रस्त्यावर होतं. मी सातवीपर्यंत कुंदापूरला होतो. यादरम्यान बरेचसे चित्रपट पाहिले. मला वाटतं.. मी पाचवीपासून चित्रपट पाहायला सुरुवात केली. मी पाचवीत असतांना पहिला "दुश्मन" हा हिंदी चित्रपट बघितला. त्यानंतर बरेचसे चित्रपट पाहिले. "बंगारदा मनुष्य" कन्नड मधला सर्वात गाजलेला चित्रपट; जसा हिंदीमधला "शोले". "बंगारदा मनुष्य" मधला नायक डॉ.राजकुमार! ज्याला कर्नाटकात देव मानतात जसा क्रिकेटमधे सचिन तेंडुलकर. डॉ.राजकुमारचे बरेचसे चित्रपट गाजलेत. सर्व चित्रपटांत त्यांनी फक्त नायकाचीच भूमिका बजावली आहे. गाणीपण त्याने स्वतःच गायली आहेत. "बंगारदा मनुष्य" म्हणजे सोन्यासारखा माणूस. या चित्रपटात तो राज्यात हरितक्रांती आणायचा विचार करतो. शेतकऱ्यांना एकत्र आणायचा प्रयत्न करतो. त्याला खलनायक विरोध करतो. पण नायिका त्याला साथ देते. शेवटी नायक जिंकतो. त्यानंतरचा चित्रपट "गन्धदा गुडी"! 'गंध' म्हणजे चंदन. 'गुडी'चा अर्थ देऊळ. 'चंदनाच देऊळ' या चित्रपटातसुद्धा नायकाची भूमिका डॉ.राजकुमार यांचीच. राज्यात चंदनाची तस्करी होत असते. नायक त्याला थांबवतो. या चित्रपटात घनदाट जंगल, चंदनाची झाडं, जंगली प्राणी खूप छान चित्रिकरण केलेलं आहे. "नागरहावू' म्हणजे नाग सर्प. या चित्रपटात विष्णू वर्धन नायक असतो. त्याचं नांव रामाचारी असतं. शाळेत परीक्षा सुरू असतांना नक्कल करण्यासाठी दोन्ही पायाला चिठ्या लावून आलेला असतो आणि हळूच पॅन्ट वर करून नक्कल करायचा प्रयत्न करतो. मास्तर पकडतात आणि पॅन्ट उतरवायला लावतात सर्वांसमोर त्याची इज्जत जाते. तो खूप मस्तीखोर असतो. पण मनाने चांगला, कोणाचे ऐकत नसतो. तो सारखा डोंगरावर भटकत असतो. चित्रदुर्ग नावाच्या डोंगरावर चित्रीकरण केलंय. मोठे मोठे दगड त्यातून रस्ता.. दृश्य छान दिसतं. चित्रपटाच्या शेवटी नायक आणि नायिका दोघे जीव देताना वाईट वाटतं.



"भक्त कुंभारा" हा कन्नड मधला डॉ.राजकुमार यांचा एक गाजलेला चित्रपट. याचं मराठीत पण रूपांतर झालं आहे. देवावरची भक्ती-श्रद्धेमुळे, शेवटी त्याला देव प्रकट होऊन वर देतो. हा चित्रपट बघतांना लोकं खूप भावनिक होतात. नायक कुंभार असतो मातीच्या वेगवेगळ्या प्रकारच्या वस्तू बनवत असतो. तो हे काम करत असताना देवाची प्रार्थना करत असतो. मातीच्या गोळ्यावर उभा राहून तुडवत असतो. तेवढ्यात त्याचं बाळ त्याच्या पायाखाली येते आणि मरण पावते. माझ्यापण डोळ्यात पाणी आलं होतं. त्याचं दुसरं लग्न होतं. स्वतःचे दोन्ही हात कापून घेतो. त्याची भक्ती-श्रद्धा पाहून स्वतः देव त्याच्याकडे मदतनीस म्हणून कामाला येतो. शेवटचं गाणं "विठ्ठलाऽऽ पांडुरंगाऽऽ" "विठ्ठलाऽऽ एल्ली मरेयादे एके दुरादे".. कुठे लपलास तू पांडुरंगा.. का माझ्या पासून दूर गेलास?.. शेवटी त्याला देव प्रसन्न होतो.. त्याला त्याचे दोन्ही हात परत मिळतात.. त्याचं बाळ पण मिळतं.


"मुरूवरे वज्रगलू', 'राजदुर्गदा रहस्य', 'एम्मे थमन्ना, 'शरपंजरा' असे अनेक चित्रपट पाहिले. मी जास्त करून डॉ.राजकुमार नायक असायचा असेच चित्रपट पाहायचो. पाहून आल्यावर मित्रांसोबत चर्चा असायची. चित्रपटातलं दृश्य, मारामारी, गाणी, अमुक-तमुक, खूप गम्मत वाटायची. नुकताच 'शोले' सिनेमा लागला होता, मी पाहिला नाही. मुंबईत सिनेमा लागल्यानंतर पाच-सहा महिन्यांनी हिंदी चित्रपट आमच्या गावाला यायचे. आम्ही चर्चा करायचो समजा, राजकुमार आणि धर्मेंद्रची फाईट झाली तर कोण जिंकेल? आमचा राजकुमार धर्मेंद्रपेक्षा स्ट्राँग आहे वगैरे. 'बॉबी' चित्रपट लागला होता. पण त्याचं पोस्टर बघून मला जायला दिलं नाही.


ताई आणि ताईच्या मैत्रिणी हिंदी सिनेमाला जाणार होत्या. सिनेमा हिंदी होता. आम्हाला फक्त कन्नड सिनेमा बघायची परवानगी होती. हिंदी सिनेमात मारामारी आणि वेगळं असायचं. पाचवीपासून अभ्यासात हिन्दी व बाजूला सर्व मुस्लिम असल्याकारणाने आम्हाला थोडंफार हिंदी बोलताही येत होतं आणि समजायचंही. "दुश्मन" हा माझ्या आयुष्यातला पहिला चित्रपट होता. या चित्रपटात राजेश खन्ना नायक आणि मुमताज नायिका. मला कोणीच माहीत नव्हतं. मला सिनेमापेक्षा आईसकँडी, शेंगदाणे, चिक्की खाण्यात मजा यायची. तीनचा शो होता. पंधरा मिनिटं आधी गेलो तर तिकीट मिळायचं. मी, ताई अाणि ताईच्या मैत्रिणी होत्या दुपारची वेळ होती. पायाला चटके लागत होते. पायाला चपला नव्हत्या, अनवाणीच फिरायचो. आम्ही लवकरच पोचलो. सर्वांनी पैसे काढले.. माझे आणि ताईचे पैसे दिले. तिकिटं काढली. पंधरा मिनिटं आधी गेट उघडायचं. आम्ही आत गेलो गाणी सुरू होती थोड्यावेळात सिनेमा सुरू झाला. मला काहीच कळत नव्हतं. मी ताईला सारखं विचारायचो हे काय आहे? हा कोण आहे? काय करतो?, वगैरे. राजेश खन्ना दारू पिऊन ट्रक चालवत असतो. त्याच्या ट्रकखाली एक माणूस येतो आणि मरतो. मग त्याला कोर्टात नेतात. मला अजूनही ते दृश्य आठवतंय.. बरेचसे जज लोकं बसलेले.. त्याला शिक्षा सुनावली जाते.. ज्याला तू मारलं आहेस त्याच्या घरी तुला मजुरी करावी लागेल. मागे बसलेले सर्व प्रेक्षक त्याला तसंच पाहिजे असं म्हणत होते. एक जाडासा पोलीस त्याला त्यांच्या घरी घेऊन जातो. एक माणूस ज्याचा एक पाय तुटलेला असतो. त्याला बघून मला मित्राच्या वडिलांची आठवण आली होती. 'खाजा' म्हणून जो मित्र माझा होता त्याच्या वडिलांचापण एक पाय तुटलेला होता. ते पण दोन्ही काखेत लाकडाच्या साहाय्याने चालायचे. त्यांच्या घरी काम करायला लागतो. तो चांगलं काम करून सुद्धा घरातले त्याला "दुश्मन" असं नाव ठेवतात. तो झाडाच्या खाली झोपलेला असतो, सर्वांना वाटतं की तो मेला. सर्वांना दुःख होतं. जेव्हा तो झाडाच्या खालून बाहेर येतो सर्वजण खुष होतात.. तेव्हाचं गाणं "दुश्मन जो जान से भी प्यारा है". नायक त्यांच्या घरी राहून बदललेला असतो. पण त्या घरातले लोकं त्याला माफ करत नाहीत. त्याच्यामुळे त्यांच्या मुलाचा मृत्यू झालेला असतो. शेवटची मारामारी.. नंतर त्याला घरातले सर्व माफ करतात. हा चित्रपट पाहिल्यानंतर कोणीही चित्रपटाविषयी बोलत असेल तर मी सांगायचो मी "दुश्मन" पाहिलाय. ज्याचा अर्थ मुंबईत आल्यावर मला समजला.


Saturday, April 4, 2020

आईची माया कुंदापूर मधली मस्ती आणि नारळाचं झाड

माझी आई कपडे धूत होती. माझे कपडे होते. अचानक तिच्या हाताला काहीतरी लागलं आणि रक्त यायला लागलं. चड्डीच्या खिशात ब्लेड होतं. आजूबाजूचे रस्त्यावर जाणारे गोळा झाले. तुमच्या पुंडाला कळत नाही खूप मस्ती करतो त्याला चांगलीच शिक्षा द्या.. वगैरे, आईने जखमेवर हळद लावली, आणि कापड बांधून घेतलं. दुपारी मी घरी आलो तेव्हा कळलं मला, थोडसं रडायला आलं. आईला म्हटलं ताईला सांगू नको. नाहीतर बेदम मारलं असतं. आईला माझ्यावर खूप प्रेम होतं. खूप प्रेमळ होती ती. तिने कधीच मला किंवा कोणालाही मारलं नव्हतं. ती कधी ओरडायची पण नाही. आमच्यासाठी खूप कष्ट केले तिने. मस्तीखोर असल्यामुळे सर्वात जास्त मीच त्रास द्यायचो.



श्री वेंकटरमण देवस्थानाच्या समोर आमच्या काकांचं किराण्याचं दुकान होतं. मी पाचवीनंतर तिकडे जायला लागलो. दुपारी काकांचा मधला मुलगा सूर्या दुकानात असायचा, आम्ही त्याला सूर्याअण्णा म्हणायचो. काका आणि मोठा भाऊ कडक होते. मी हळूच बघायचो.. दुकानात कोण आहे?काका किंवा मोठा भाऊ असतील तर लांबूनच कल्टी मारायचो. सूर्या असेल तर मजा असायची. तो काहीतरी खायला द्यायचा. मस्करी करायचा मस्त वाटायचं. समोरच देऊळ होतं. बाहेर दरवाज्याच्या दोन्ही बाजूला लोकांना बसायला जागा होती. रोज दुपारी एक माणूस तिकडे झोपायचा. तो हॉटेलात जेवण बनवायचा. त्याच पोट खूप मोठं होतं. तो गाढ झोपला की सारखा घोरायचा. श्वास घेताना पोट वर खाली व्हायचं.आम्हाला मजा यायची. आमचा भाऊ सांगायचा त्याला तू उठवलंस तर तुला एक गुळाचा तुकडा आणि पोटाला हात लावला तर गुळाचे दोन तुकडे!! मला तर गम्मत वाटायची. मी कधीच दुसऱ्याचा विचार केला नाही. एक दिवशी दुपारी मी गेलो त्याच्या पोटाला हात लावायला; मला दोन गुळाचे तुकडे मिळणार होते. तेवढ्यात त्याला जाग आली. तो उठला आणि माझ्या अंगावर धावून आला मी कसला त्याच्या हातात येतोय? मी पळत सरळ काकांच्या दुकानात!! भाऊ बोलला मानला तुला, हे घे. त्यांनी एक गुळाचा तुकडा दिला.

आजीचं घर जवळ होतं. मधे चार मुस्लिम लोकांची घरं होती. चार घरं सोडली की आजीचं घर. आईची आई. आजी खूप हुशार होती. आजोबा कित्येक वर्षांपूर्वी घर सोडून गेले होते. आजी खूप कष्टाळू होती. ती स्वतः कमवत होती. कोणावर अवलंबून नव्हती. ती आंबा, चिकू, नारळ, नारळाच्या झाडांच्या पानातून झाडू, देवासाठी लागणारी कापसाची वात सर्व विकून पैसे कमवायची. आजीला तीन मुलं. माझी आई, मावशी जी मिरजला राहते आणि मामा. आजीकडे मामा-मामी त्यांची लहान मुलं राहायची. आमच्यापेक्षा आजीचं घर खूप मोठं होतं. जागा पण मोठी होती. जवळपास वीस नारळाची झाडं, दोन आंब्याची झाडं, एक चिकू आणि एक पेरुचं झाड होत. छोटंसं तळ आणि विहीर होती. मी विहिरीतून झाडांना पाणी घालायचो तळं सुंदर होतं. त्यात अांघोळ करायचो. कागदाची होडी सोडायचो. तळ्याच्या पाण्यावर दगड मारायचो. तीन-चार बेडूक बऱ्याच वेळेस पाण्यावर तरंगत जायचे. बघायला गम्मत वाटायची. एप्रिल-मे मधे भरपूर आंबे यायचे. माझी गँग होतीच कैऱ्या तोडायला. आजी ओरडायची कैऱ्या तोडू नका, मोठी होऊ दे, आंबा पिकला की सर्वाना खायला मिळेल. नारळाची वीस एक झाडं होती. नारळ काढायला आजी नारायणला बोलवायची. एक-दोन पाहिजे असेल तर मी चढायचो. एरवी मी नारळ काढताना दिसलो की माझी तक्रार ताईकडे! एक दिवस दुपारच्या वेळेला मी आजीकडे गेलो. सर्व झोपले होते. त्यातल्या त्यात छोटं नारळाचे झाड निवडलं. वरती पाहिलं बरेचसे नारळ होते. एक तरी नारळ काढायचाच!! विचार केला, हळूच चढायला सुरुवात केली. नारायण हाताला आणि पायाला दोरी घेऊन चढायचा. मी असाच चढायचो. मी कुठलाही झाड सरळ चढायचो. मी लहान होतो, बारीक होतो, वजन कमी होतं, शरीर पण हलकं होत. त्यामुळे इतरांपेक्षा भराभर चढायचो. नारळाच्या झाडाच्या फांदीजवळ पोचलो. बरेचसे नारळ होते. एक नारळ निवडला. तो मला खाली टाकायचा नव्हता. एक हात झाडाला घट्ट पकडून दुसऱ्या हातानी नारळ फिरवायला सुरुवात केली. तेवढ्यात ज्या हाताने झाडाला घट्ट पकडलं होत त्या हाताला मोठी मुंगी चावली, हात सुटला आणि मी झाडावरून खाली पडलो. झाड एवढं उंच नव्हतं तरी पण वीस फूट असेल. जसा मी पडलो तसा बेशुद्ध... जेव्हा थोड्यावेळाने शुद्धीवर आलो तेव्हा मला उठायला जमत नव्हतं. आजूबाजूला पाहिलं कोणीचं नव्हतं. तसाच थोडावेळ पडून राहिलो. नंतर उठलो. मला नीट उभं राहता येत नव्हतं. मला वाटलं आता डॉक्टरकडे जावं लागेल. कुठे जखम झाली नव्हती, मी कसा पडलो मलाच कळल नव्हतं. एवढ्या झाडांवर चढलो होतो, पण काहीच झालं नव्हतं. पहिल्यांदा पडलो. घरची आठवण येत होती. ताईला कळलं तर बेदम मार पडला असता. घरी गेलो तर सर्व झोपले होते. ताई आणि आईच्यामध्ये गुपचूप झोपलो. घरी काहीच सांगितलं नाही. एवढं होऊनसुद्धा मी झाडावर चढायचं सोडलं नाही.


Thursday, April 2, 2020

आजारातून बरा करणारा गणपती बाप्पा .... माझा पहिला कळसा चा प्रवास....

मी आजारी पडलो की, ताई मला आमच्याकडच्या डॉक्टर एस.आर.हेगडे यांच्याकडे घेऊन जायची. ते मला तपासून एका बाटलीमध्ये लाल औषध आणि एका पुडीत काही गोळ्या द्यायचे. एका दिवसात मी ठीक व्हायचो. बऱ्याच वेळा मी सायकल वरून पडलो होतो. मी तिसरीत असतानाच सायकल शिकलो. उंची कमी असल्यामुळे मला सीटवर बसून सायकल चालवता येत नव्हती. मी दोन्ही हँडल धरून अंडर पेडल सायकल चालवायचो. बऱ्याच वेळेस मी सायकलवरून घरी सामान आणून द्यायचो. या दरम्यान बरेच वेळा सायकल वरून पडलो ही. अजूनही पायांना त्या खुणा आहेत. सहावीत असताना मला ताप आला औषध घेतलं पण बरं नाही वाटलं. मग मी रमपाची (मावशी)कडे गेलो. तिकडे त्यांच्या डॉक्टरांनी औषध दिलं पण ताप उतरला नाही. एक दिवशी मावशीचे घरातले सर्व अनेगुडे महागणपती मंदिरात जाणार होते. जसं आपल्याकडे टिटवाळा गणपती मंदिर आहे ना तसं मंदिर आहे ते. त्यांना सांगितलं मी पण येतो. ते बोलले तुला ताप आहे ना तुला नाही नेणार तू घरी राहा. मी ऐकलं नाही हट्ट धरला. माझ्या हट्टामुळे ते सर्व तयार झाले. मी पण त्यांच्याबरोबर मंदिरात निघालो. आमच्याकडे रस्त्यावर उभा राहून हात दाखवला की बस थांबायची. त्यादिशेने जाणारी बस थांबवली. आम्ही चार जण होतो. मला ताप होता बस अर्ध्या रस्त्यावर जाताच आभाळ भरून आलं विजेच्या कडकडाटासह पावसाला सुरुवात झाली. पाऊस जोरात पडायला लागला. बस स्टॉप आला. आमच्याकडे छत्री नव्हती आणि देऊळ डोंगरावर होतं पायऱ्या चढायच्या होत्या. दोघी बहिणी पुढे गेल्या मी आणि मावशी एका पडक्या दुकानाच्या शेडच्या खाली उभे राहिलो. मला थंडी वाजायला लागली मी थर थर कापायला लागलो. मावशीने मला जवळ घेतलं आणि पदराने माझं डोकं पुसलं, चेहरा पुसला मला घट्ट धरून म्हणाली अरे तू एवढा मस्तीखोर कोणाला न घाबरणारा देवाचं नाव घे. सर्व ठीक होईल, आपण पायरी चढून देवाचं दर्शन घेऊया, महागणपती सर्वांचं रक्षण करेल. मला थोडासा धीर आला, मी मावशीला म्हटलं चल आपण निघुया. आजूबाजूला न बघता पायऱ्या चढत होतो. एरवी तिकडे खूप माकडं असायची. मी त्या माकडांना दगड मारायचो जीभ बाहेर काढून काखेत हात घालून तोंड वाकडे करून चिडवायचो. तिकडच्या लोकांकडून मारपण खाल्ला आहे. खूप मस्ती करायचो. आज शांत होतो. अंगात ताप होता. मंदिर गाठलं, थंडी भरून हात पाय कापत होते. मंदिरात पाच प्रदक्षिणा घातल्या. बाप्पाला नमस्कार केला, तीर्थ प्रसाद घेतला. थोडावेळ बसलो मग आम्ही खिडकीजवळ येऊन प्रसादाच पाकीट घेतलं आणि निघालो. पायऱ्या उतरून खाली आलो तोपर्यंत पाऊस थांबला होता. बस पकडून घरी पोचलो. मावशीने ताबडतोब डॉक्टरांना बोलावलं. सतत आठ दिवस ताप होता आणि आज भरपूर भिजलो होतो.. डाक्टर आले. मावशीने आपण देवळात गेलेलो आणि पावसात भिजलो हे सांगायचं नाही असं बजावलं होतं, मी गप्प राहिलो. त्यांनी तपासलं, थर्मामीटरने चेक केलं. ताप चक्क कमी झाला होता. डॉक्टर बोलले ह्याला आता ताप नाहीये. खरंच हा चमत्कार होता आठ दिवस औषधं घेऊन बरा न झालेला  ताप एका दिवसात आटोक्यात आला होता. फक्त मावशीची श्रद्धा आणि माझ्यावरचं प्रेम होतं.



घरी ताई आणि भाऊ मोठ्या बहिणीकडे जाणार असं चर्चा सुरू होती. मी ऐकलं.. मी पण येणार हट्ट असा धरला. मला नाही नेलं तर विहिरीत उडी मारणार.. आणि मी जोरात रडायला लागलो. रडताना कान नखांनी खाजवायचो, रक्त यायचं.. शेवटी ताई तयार झाली. दोघांना नेण्याइतके पैसे नव्हते. भावाला सोडून मला नेण्याचा निर्णय झाला. तो बिचारा साधा होता. माझ्यासाठी एक नवीन शर्ट आणि चड्डी आणली, कपडे वगैरे घेतले कापडी पिशवीत आणि आम्ही निघालो. मोठ्या बहिणीचं नाव 'इंदिरा'. तिकडचं आडनाव शेनॉय. तिचं गाव कळसा श्रींगेरी जवळ चिकमंगळूर जिल्हा. जिथे इंदिरा गांधी इलेक्शनला उभ्या राहून जिंकल्या होत्या. कुंदापूरवरून चार बस बदलायला लागायच्या. आम्ही पहाटे निघालो पहिली बस 'कुंदापूर' ते 'सोमेश्वर'. दहाच्या सुमारास सोमेश्वरला पोचलो. तिकडे एका हॉटेलात बन्स खाल्ले. बन्स हे मैदाचं पीठ,  साखर, पिकलेली केळी मिक्स करून एक रात्र ठेवतात. दुसऱ्या दिवशी रोटीसारखं लाटून तेलात तळतात. दोन तीन खाल्लेतरी पोट भरून जातं. आम्ही बस स्टॉपवर थांबलो. तिकडून आम्हाला छोटी बस मिळणार होती. पुढचा स्टॉप 'आगुंभे' होता. बस स्टॉपवरून बसेस घाटावरून  जाताना दिसत होत्या. बस आली, आम्ही बसमध्ये चढलो.. बस निघाली. सर्व शांत झाले होते. रस्ता अरुंद होता. अनेक वळणं होती, जस-जशी बस पुढे जात होती तस-तशी खाली खोल दरी  दिसायला लागली. जे सर्व पहिल्यांदा आले होते ते सर्व जीव मुठीत धरून बसले होते. पुढचं स्टॉप आला 'आगुंभे'. तिकडून दुपारी तिसरी बस पकडून आम्ही 'कोपा'ला पोचलो. शेवटची बस पकडून रात्री 'कळसा'ला पोचलो. बहिणीचं घर डोंगरावर होतं. आम्ही येणार म्हणून घरच्यांना माहीत होतं. त्यांना बसची वेळ माहीत होती. ते कंदील घेऊन आले होते. त्यांना रोजची सवय होती, ते सरळ चालत होते. आम्ही त्यांच्यामागून चालत होतो. अंधार होता काहीच दिसत नव्हतं. थोड्यावेळाने घरी पोचलो. खूप थंडी होती. प्रवास आणि डोंगर चालून दमलो होतो, जेवण करून झोपलो. घर खूप मोठं होतं. एकूण बत्तीस लोक राहत होते. सकाळी उठलो, नाश्ता केला. समोर डोस्याचा ढीग होता. एक एक करून नाश्ता करत होते. सकाळी आठ वाजल्यापासून नऊ वाजेपर्यंत नाश्त्याची जबाबदारी बहिणीकडे होती. नाश्ता झाला. तिकडची मुलं मला बागेत घेऊन गेली. त्यांची सुपारी, वेलची आणि कॉफीची बागायत होती. छोट्या बागेत पेरू, संत्रा, चिकू, पपई, आंबा, केळी फळांची भरपूर झाडं. खूप आनंद झाला मी बघतंच राहिलो. तिकडे सर्वजण झाडांवर चढायला पटाईत होते. आज मी त्यांच्याबरोबर होतो. ती झाडं, त्यांच्यावरची फळं बघून कुठल्या झाडावर चढायचं, कुठली फळं खायची.. समजेनास झालं. बगीच्यात फुलं पण पुष्कळ होती गुलाब, शेवंती, डेलिया, दासवंती, गोंडा. सिनेमात दाखवतात तशी. दुपारी आम्ही सर्व घरी पोचलो. जेवण तयार होतं. थंड वातावरणामुळे भूक जास्त लागत होती. घरच्या ताज्या भाज्यांचं जेवण पोटभर जेवलो. दुपारी कधी न झोपणारा मी आज गाढ झोपी गेलो. संध्याकाळी मोठी माणसं पत्ते खेळायला लागले. आम्ही लहान मुलं लंगडी आणि कबड्डी खेळत होतो. रात्री जेवण करून गप्पा मारत होतो. मला कधी झोप लागली कळलंच नाही. सकाळी उठून निघायची तयारी. खाली उतरलो. रस्त्यात एक आंब्याचं झाड होतं. त्याला छोटे छोटे भरपूर आंबे लागले होते. मी जवळपास बघितलं काठी दिसली, फेकून मारली सात आठ छोटे छोटे आंबे पडले. एक आंबा ठेवून बाकीचे ताईकडे दिले आणि आंबा खात खात परतीच्या प्रवासाला सुरुवात केली.